HOÀNG VĂN THUẬN - HEGEL

 KHỔNG TỬ – BIẾT ĐIỀU ĐÚNG CHƯA CÓ NGHĨA LÀ SỐNG ĐÚNG Con người có thể nói rất hay về đạo đức nhưng vẫn hành xử ích kỷ. Có thể hiểu rõ điều đúng mà vẫn làm điều sai khi lợi ích cá nhân bị đe dọa. Có thể yêu cầu người khác sống có trách nhiệm nhưng luôn tìm cách né tránh trách nhiệm của chính mình. Khoảng cách giữa điều chúng ta biết và cách chúng ta sống là một trong những vấn đề khiến tư tưởng Khổng Tử vẫn còn sức gợi mở sau hơn hai nghìn năm. Sinh khoảng năm 551 trước Công nguyên tại nước Lỗ, Khổng Tử sống trong thời Xuân Thu, khi trật tự chính trị suy yếu, các thế lực tranh giành quyền lực và những chuẩn mực truyền thống bị thách thức. Ông tin rằng muốn cải thiện xã hội, cần chú trọng việc bồi dưỡng phẩm chất con người, đặc biệt là những người có trách nhiệm cai trị. Điều ông quan tâm là con người cần học những gì, rèn luyện ra sao và làm thế nào để những hiểu biết về đạo đức thực sự định hình cách họ sống với bản thân và những người xung quanh. 1. Biết điều đúng chưa có nghĩa l...

 NHỮNG NHƯỢC ĐIỂM XUYÊN SUỐT CỦA NỀN VĂN MINH PHƯƠNG TÂY  Những nhược điểm của Tây Phương không phải hiện tượng bộc phát hôm nay. Chúng là mặt tối phát sinh từ chính các đặc tính đã làm nên sức mạnh của nền văn minh này, đã xuất hiện xuyên suốt lịch sử từ La Mã đến nay và lộ rõ nhất ở thời hiện đại. Chúng có thể gom thành 7 nhóm. Nhóm thứ nhất là khủng hoảng nhân khẩu và sự tan rã của gia đình. Tỷ lệ sinh của EU năm 2024 chỉ còn 1,34 con/phụ nữ, thấp nhất kể từ năm 2001, năm đầu tiên có số liệu toàn khối, trong khi mức thay thế là 2,1 (1). Tây Ban Nha chỉ đạt 1,10 và Malta 1,01, còn số trẻ sinh ra năm 2024 là 3,55 triệu so với kỷ lục 6,8 triệu của năm 1964 (1). Dân số già hóa trầm trọng đe dọa trực tiếp tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội. Gốc rễ văn hóa nằm ở chủ nghĩa cá nhân cực đoan làm giảm tỷ lệ kết hôn, tăng ly hôn, tăng số hộ đơn thân, suy yếu gia đình hạt nhân vốn là nền tảng xã hội, và làm mòn đi trách nhiệm nối dõi tông đường. Hiện tượng này không mới. Năm 18 ...

 KHI CON NGƯỜI DẦN MẤT ĐI NHỮNG NĂNG LỰC VỐN CÓ Có một nghịch lý trong thời đại công nghệ: con người ngày càng có nhiều công cụ để làm được nhiều việc hơn, nhưng chưa chắc ngày càng có nhiều năng lực để tự mình làm những việc đó. Điện thoại ghi nhớ số thay ta. Bản đồ số dẫn đường thay ta. Máy tính xử lý những phép tính phức tạp. Trí tuệ nhân tạo có thể viết bài luận, tóm tắt sách, phân tích vấn đề và đề xuất giải pháp chỉ trong vài giây. Những tiến bộ này đem lại lợi ích thực sự. Chúng tiết kiệm thời gian, giảm sức lao động, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức và giúp con người vượt qua nhiều giới hạn. Tuy nhiên, khi công việc được tự động hóa, một điều ít được chú ý cũng có thể xảy ra: chúng ta mất dần cơ hội thực hành những năng lực từng hình thành trong quá trình tự mình làm việc. Một bài tổng quan khoa học năm 2026 trên Trends in Cognitive Sciences đặt ra câu hỏi liệu việc sử dụng AI có thể làm suy yếu năng lực nhận thức của con người hay không. Các tác giả xem xét bằng chứng cho ...

 KHI NIỀM TIN BỊ BÀO MÒN, MỘT DÂN TỘC MẤT ĐI ĐIỀU GÌ? Một đất nước có thể được nhận diện bằng núi sông, những công trình, di sản, món ăn hay những trang sử hào hùng. Nhưng điều khiến một cộng đồng thực sự gắn kết nằm sâu hơn những gì có thể nhìn thấy: cách con người đối xử với nhau, giữ lời, tôn trọng quy tắc chung và ứng xử khi lợi ích riêng xung đột với lợi ích của người khác. Ta có thể tự hào về quê hương, xúc động trước lịch sử dân tộc và mong muốn đất nước được thế giới kính trọng. Nhưng lòng tự hào sẽ trở nên mong manh nếu trong đời sống thường ngày, con người luôn phải dè chừng nhau; nếu người làm đúng thường chịu thiệt, còn kẻ lách luật lại được lợi; nếu sự tử tế bị xem là ngây thơ, còn gian khôn được ca tụng như một năng lực sinh tồn. Một xã hội có thể đạt nhiều thành tựu về kinh tế, khoa học và công nghệ, nhưng vẫn phải đối diện với một câu hỏi căn bản: người sống trong xã hội đó có thể tin nhau đến mức nào? Bởi niềm tin quyết định rất nhiều điều trong đời sống chung. Nó ...