Bài đăng

XÉT LẠI CHÍNH MÌNH – ĐIỀU KIỆN ĐẦU TIÊN CỦA MỘT XÃ HỘI TIẾN BỘ

Hình ảnh
 XÉT LẠI CHÍNH MÌNH – ĐIỀU KIỆN ĐẦU TIÊN CỦA MỘT XÃ HỘI TIẾN BỘ Năm 1913, nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh mở chuyên mục “Xét tật mình” trên Đông Dương Tạp chí. Qua từng bài viết, ông lần lượt phê phán những tập quán và cách ứng xử mà ông cho là đang cản trở sự phát triển của xã hội Việt Nam: tính ỷ lại, nói dối, lãng phí, mê tín, bắt chước, học hành thiếu thực chất và nhiều biểu hiện khác trong đời sống cộng đồng. Điều đáng chú ý nhất không nằm ở danh sách những thói xấu được nêu ra, mà ở lời tựa của chuyên mục. Nguyễn Văn Vĩnh cho rằng muốn sửa chữa một căn bệnh xã hội, trước hết phải dám phơi bày nó, tìm hiểu căn nguyên và chỉ ra tác hại. Những lời khuyên đạo đức chung chung khó có thể thay đổi hành vi nếu con người không hiểu vì sao mình cần thay đổi. Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Nhiều vấn đề ông đặt ra vẫn gợi suy nghĩ, dù hoàn cảnh lịch sử và hình thức biểu hiện đã thay đổi đáng kể. Điều đáng giữ lại từ “Xét tật mình” không phải là kết luận rằng người Việt có những tính xấu cố hữu. Đó ...

TỰ DO TRONG NHỮNG ĐIỀU KHÔNG THỂ KIỂM SOÁT – BÀI HỌC TỪ CHỦ NGHĨA KHẮC KỶ

Hình ảnh
 TỰ DO TRONG NHỮNG ĐIỀU KHÔNG THỂ KIỂM SOÁT – BÀI HỌC TỪ CHỦ NGHĨA KHẮC KỶ Có những thời điểm, con người nhận ra mình gần như không có quyền quyết định những gì đang xảy đến. Một căn bệnh bất ngờ, sự ra đi của người thân, thất bại trong công việc, chiến tranh hay sự phản bội có thể làm đảo lộn toàn bộ cuộc sống. Chúng ta thường cố tìm cách kiểm soát hoàn cảnh, nhưng càng cố gắng, đôi khi càng nhận ra có những điều nằm ngoài khả năng của mình. Chủ nghĩa Khắc kỷ, một trường phái triết học ra đời ở Hy Lạp cổ đại, đã dành nhiều suy tư cho nghịch lý này. Trong tư tưởng của Epictetus, Seneca và Marcus Aurelius, một câu hỏi căn bản được đặt ra: nếu không thể quyết định mọi điều xảy đến, con người có thể giữ lại tự do của mình bằng cách nào? Câu trả lời bắt đầu từ việc nhận diện ranh giới giữa những gì thuộc quyền lựa chọn của ta và những gì không hoàn toàn nằm trong quyền quyết định. Đây là một phân biệt tưởng chừng đơn giản, nhưng có thể làm thay đổi cách chúng ta đối diện với nghịch cản...

SỰ THỐNG TRỊ CỦA CÔNG VIỆC – KHI GIÁ TRỊ CON NGƯỜI BỊ ĐO BẰNG SỐ GIỜ LAO ĐỘNG

Hình ảnh
 SỰ THỐNG TRỊ CỦA CÔNG VIỆC – KHI GIÁ TRỊ CON NGƯỜI BỊ ĐO BẰNG SỐ GIỜ LAO ĐỘNG Andrew Russell bắt đầu làm việc từ khi còn là một thiếu niên. Anh từng làm nông, sửa xe, cắt tỉa cây, xây dựng và phục vụ trong một nhà hàng thức ăn nhanh. Lớn lên trong gia đình mà cha mẹ đều lao động vất vả nhưng vẫn khó cải thiện đời sống, Russell tin rằng làm việc chăm chỉ là con đường để tự lập và vươn lên. Nhưng những công việc lương thấp, đơn điệu và ít triển vọng không đem lại điều anh mong muốn. Sau đó, Russell tìm đến các hoạt động phi pháp, buôn bán ma túy và cuối cùng bị bắt. Anh được đưa đến Work Ethic Camp, một cơ sở cải huấn ở Nebraska, nơi chương trình phục hồi nhấn mạnh việc hình thành thói quen làm việc, tinh thần hợp tác và thái độ tích cực đối với lao động. Nghịch lý nằm ở chỗ Russell đã biết làm việc từ lâu. Trong thời gian ở trại, anh ước tính mình làm khoảng 30–40 giờ mỗi tuần tại căng-tin, đôi khi còn tham gia xây nhà trong cộng đồng hoặc dọn vệ sinh đường cao tốc. Theo người phát...

SÁNG TẠO – ĐIỀU GÌ KHIẾN MỘT TÁC PHẨM TRỞ THÀNH TIẾNG NÓI CỦA CON NGƯỜI?

Hình ảnh
 SÁNG TẠO – ĐIỀU GÌ KHIẾN MỘT TÁC PHẨM TRỞ THÀNH TIẾNG NÓI CỦA CON NGƯỜI? Một hệ thống AI có thể viết thơ, sáng tác truyện, tạo hình ảnh và mô phỏng phong cách của những nghệ sĩ nổi tiếng. Chỉ trong vài giây, nó có thể tạo ra sản phẩm mà trước đây con người phải mất nhiều năm học tập và rèn luyện mới có khả năng thực hiện. Có những kết quả khiến người xem ngạc nhiên, thậm chí xúc động. Nhưng sự phát triển đó cũng buộc chúng ta nhìn lại một câu hỏi cũ: Sáng tạo là khả năng tạo ra thứ chưa từng có, hay còn là một hoạt động sâu xa hơn, gắn với cách con người sống, ghi nhớ và hiểu thế giới? Nếu chỉ xét ở kết quả, khoảng cách giữa con người và máy móc đang thu hẹp nhanh chóng. Nhưng khi nhìn vào quá trình hình thành ý nghĩa của một tác phẩm, câu chuyện trở nên phức tạp hơn. Một sản phẩm có thể mới lạ mà không nhất thiết có chiều sâu; một văn bản có thể diễn tả cảm xúc tinh tế mà không chứng minh được rằng chủ thể tạo ra nó từng trải qua những cảm xúc tương ứng. Muốn hiểu điều gì làm nên...