Có những khác biệt căn bản giữa Phật giáo và Ki Tô giáo về Trời và người không?

 

Có những khác biệt căn bản giữa Phật giáo và Ki Tô giáo về Trời và người không?

Cho tới nay, nhiều nhà tôn giáo học phương Tây coi đạo Phật, không những không tin là có Trời (Athee) mà còn phủ nhận mỗi con người có một phần tinh thần (linh hồn) bất diệt nữa, và cho đó là 2 điểm khác biệt căn bản với các đạo Thiên chúa ( Do Thái giáo, Ki tô giáo, Hồi giáo ) tin Trời ( Chúa ) là đấng đã sáng tạo ra vạn vật, sự sống mọi sinh vật và linh hồn mỗi con người.

Có thật đạo Phật không tin là có Trời không?

Và đạo Phật phủ nhận sự bất biến hay sự bất diệt của tinh thần mỗi con người ?

Tôi xin tuần tự trả lời 2 câu hỏi này

1) Đạo Phật không tin là có Trời theo nghĩa kinh thánh của các đạo Thiên chúa, nhưng tin có Trời theo nghĩa Brahman nguyên thủy của kinh Vệ Đà.

Các đạo Thiên Chúa Ki-tô giáo, Hồi giáo,thật ra đều cùng một nguồn gốc là Thánh kinh ( Bible ) của đạo Do Thái, coi Trời ( Jehova, Dei, Ahlah ) là Đấng sáng tạo đã tạo ra mọi hiện hữu, vũ trụ, mọi sinh vật và sau cùng là con người theo hình ảnh Ngài và ban cho con người linh hồn, ý thức để con người biết Ngài, thờ phụng Ngài, và khi thể xác chết, linh hồn những người đã. tuân theo lời Ngài, luật Ngài, sẽ được lên thiên đàng nơi Ngài ngự trị

Theo Thánh kinh, theo Coran, Trời ( Chúa ), tạo ra vạn vật là có ý định dành cho con người làm chủ. Trời lo sự sống cho mỗi con người (la Providence) nhưng để đổi lại, con người phải vâng ý Trời và trung thành với Giao ước ( Alliance ) giữa Trời và người ( đạo Do Thái ).

Đạo Phật nguyên thủy xuất phát từ đạo Bà La Môn, mà Bà la môn là phiên âm chữ Hán của Brahman, đấng đã tạo ra vạn vật, đạo Bà la môn là đạo của Trời, cũng là một đạo Thiên chúa, có thể nói còn trước cả đạo Do Thái.

Chỉ cần căn cứ vào câu nói của Phật Thích Ca trả lời các giáo sĩ Bà la môn muốn chỉ trích Phật là không biết Trời, thì thấy Đức Phật không hề phủ nhận sự hiện hữu của Trời:

" Ta biết Trời và cõi thế giới của Ngài và đường dẫn tới Ngài. Ta biết Ngài vì đã ở Niết Bàn và sinh ra ở đó "

Có thể nói Phật không những không phủ nhận Trời mà còn khẳng định sinh ra từ Trời.

Nhưng trong câu Phật dạy, Trời và Niết Bàn có nghĩa rộng lớn : Trời không "cặp đôi" với người như trong nghĩa Thánh kinh, mà là Trời Vũ trụ gọi là Brahman trong kinh Vệ Đà tiên khởi. Niết bàn (Nirvana), cũng không phải là nơi chốn như thiên đàng trong Thánh kinh. Muốn hiểu câu Phật trả lời, phải hiểu những ý niệm này trong kinh Vệ Đà:

Theo kinh Vệ Đà ( 1600 năm tr CN ), Trời là Bản thể Brahman, dịch theo nghĩa Hán-Việt là Chân Như : Nguyên nhân toàn năng độc nhất, là Bản thể tuyệt đối Vĩnh Hằng tự tạo, tự tồn, là thể nền của mọi hiện hữu. Tất cả mọi sự vật đều nằm trên nền tảng này vì không có gì có thể từ hư không mà ra. Một sự chưa cẩy ra, chưa hiện hữu vì chưa biểu lộ trong thời gian, đã là hiện thực trong Bản thể.

Bản thể Brahman tương đồng với ý niệm về Trời của các nhà hiền triết Hi Lạp, Trung Hoà, cách đây 2600 năm. Trời là Ngôn thuyết (Logos) với Heraclite, là Chân ý (Idée) với Platon, là Lý thái cực với Khổng Tử, là Đạo với Lão tử.

Để giải thích cái tính vi chính xác của sự cấu tạo vũ trụ, các nhà khoa học thời nay như Einstein cũng cho là phải có sự hiện hữu của một Thông minh Tối thượng, một trật tự hoàn hảo ( Kosmos trong tiếng Hi Lạp ).

Sở dĩ Phật ít nhắc tới Brahman mà chỉ nhắc tới Niết Bàn là vì ngay từ thời Phật còn sinh tiền, Brahman đã bị các giáo phái Bà la môn phân ra thành 33 vị thần mà 2 vị thần chính là Visnou và Shiva của Ân độ giáo sau này.

Phải hiểu khi Phật nói sinh ra từ Niết Bàn, chứ không phải " sinh ra ở Niết Bàn" là Phật muốn nói Niết Bàn không phải là nơi chốn, mà Niết Bàn là Brahman.

Đó cũng là ý niệm của trường phái triết học Ấn Độ Vedanta ( đầu thế kỷ thứ 5 tr CN) : Nirvana không thể là nơi được, vì Brahman là đấng vĩnh hằng ở ngoài không gian và thời gian, hiện diện khắp mọi nơi.

Các nhà thần học Công giáo từ sau Vatican II cũng đưa ra những ý niệm tương đồng về Trời và Thiên đàng.

Theo cuốn Giáo lý ( Cathechisme ) được soạn thảo sau hội nghị các giám mục toàn thế giới kỳ 2 của Vatican : " Trời là nguyên nhân đầu tiên tự tạo, tự tại và tự tồn, tạo ra không gian và thời gian nên chỗ nào cũng có Trời (Dieu est universel) .

Nhưng cuốn Giáo lý nhấn mạnh vào sự sáng tạo và chủ đích ( finalite) của sự sáng tạo là Tình thương : Trời tạo ra con người vì tình thương và con người qua tình thương sẽ biết Trời và chỉ có thể trở lại với Trời qua tình thương.

Đó cũng chính là ý niệm "Từ bi" của Phật.

Và thiên đàng cũng là Tình thương chứ không phải là nơi chốn đầy hoa thơm cỏ lạ , nơi đầy vui thú. Được lên thiên đàng là được trở lại trong lòng Chúa, cũng như dược siêu thoát trở về Niết Bàn, hòa mình với đại ngã Brahman.

2) Đạo Phật không phủ nhận mỗi con người có một phần tinh thần cố định gọi là tiểu ngã

Theo đạo Phật nguyên thuỷ, đạo của Đức Phật khi còn sinh tiền, mà từ Hội nghị Phật giáo thế giới năm 1956 được công nhận là thừa kế chính thức của Phật giáo, trong mỗi con người có một phần cố hữu bất biến dù có phải tái sinh nhiều lần, gọi là Tiểu ngã (Atman). Khi dược siêu thoát tiểu ngã sẽ hòa nhập với Đai ngã Brahman (Niết bàn).

Số người theo đạo Phật hiên nay trên thế giới có chừng khoảng 350 tr người đa số đều theo đạo Phật nguyên thủy như 90% dân số các nước Thái Lan, Miến điện, Tích Lan , Lào, Campuchia. Những người này đều tin là có đại ngã Brahman, tức là có Trời.