So sánh Phật giáo và Thông Thiên học

 Đạo Phật có khá nhiều quan điểm về luân hồi, linh hồn, tái sinh, các cõi giới... so với nhiều truyền thống tôn giáo khác. Tuy nhiên Thông Thiên học cũng cho rằng Đức Phật đại diện cho Trí tuệ Toàn giác và xếp Ngài vào thứ bậc rất cao trong hàng ngũ các Chân Sư. Vậy điều gì dẫn tới sự khác nhau giữa Phật giáo với các trường phái khác, cụ thể là Thông Thiên học (TTH)? Có thể khẳng định Phật giáo đúng, còn các trường phái khác là sai không?.

Ở Việt Nam, Phật giáo chiếm số lượng tuyệt đại đa số trong các tôn giáo. Tới mức mà nhiều người đồng nhất toàn bộ tâm linh với Phật giáo. Trong nhóm của chúng ta hẳn cũng rất nhiều người là đệ tử Phật môn. Vậy góc nhìn của TTH với các triết lý của Phật giáo ra sao? Khi các hệ thống tư tưởng đưa ra những khẳng định khác nhau (thậm chí mâu thuẫn) về cùng một thực tại, có thể khẳng định cái này đúng và cái kia sai không?.

Trước tiên, khẳng định ngắn gọn là: Không thể đưa ra phán quyết đúng/sai một cách đơn giản như vậy, bởi vì Phật giáo và TTH không cùng đứng trên một "mặt bằng" để so sánh. Sự khác biệt của chúng bắt nguồn từ những tiền đề phương pháp luận, mục đích giải thoát và định nghĩa về "chân lý" hoàn toàn khác nhau.

Việc TTH xếp Đức Phật vào hàng ngũ Chân Sư (Masters) cấp cao nhất và Phật giáo có quan điểm khác biệt không hề mâu thuẫn trong logic của TTH. Bởi vì TTH nhìn nhận Đức Phật qua lăng kính của chính mình ở chỗ coi Đức Phật là hiện thân của "Trí tuệ nguyên thủy". TTH tin rằng có một "Tôn giáo Trí tuệ" nguyên thủy, và Đức Phật là một trong những người truyền đạt vĩ đại nhất của nó. Do đó, Đức Phật mà họ tôn kính là Đức Phật của "giáo lý bí truyền" (esoteric), chứ không phải Đức Phật của "giáo lý phổ thông" (exoteric, như Thượng Tọa Bộ) mà họ cho rằng đã bị đơn giản hóa hoặc che giấu. Đức Phật được xếp vào hàng ngũ rất cao các Chân Sư, điều đó có nghĩa là ông đã đạt được thành tựu tối thượng trong hệ thống TTH, chứ không có nghĩa là giáo lý phổ thông mà ông để lại cho thế gian là toàn bộ chân lý.

TTH tôn kính cá nhân Đức Phật, nhưng lại diễn giải lại giáo lý của ông theo khung khái niệm của mình (như Chân Ngã, tiến hóa, chu kỳ căn chủng). Điều này giống như một học giả hiện đại tôn kính Newton, nhưng vẫn cho rằng thuyết tương đối của Einstein là một sự hiệu chỉnh và mở rộng đối với vật lý cổ điển.

Theo quan điểm của tôi, việc tranh cãi đúng/sai của các bên là không nên và không thể. Vì Phật giáo và TTH đang trả lời những câu hỏi khác nhau, sử dụng những tiêu chuẩn khác nhau để xác minh Chân Lý. Phật giáo (đặc biệt là truyền thống Nguyên thủy) xác định qua thực chứng cá nhân (tu tập thiền định, quan sát trực tiếp sự sinh diệt của thân và tâm), và tính nhất quán nội tại của giáo lý (như Tứ Diệu Đế) còn TTH lại thông qua tiết lộ bí truyền (từ các Chân Sư, bản thảo cổ xưa như "Stanzas of Dzyan") và nhận thức siêu giác quan (nhãn thông của những người như Leadbeater). Mục đích của Phật giáo là diệt khổ và giải thoát (Niết Bàn), chấm dứt vòng luân hồi, đoạn trừ tham sân si còn TTH lại về tiến hóa tâm linh, linh hồn (Ego) trải qua vô số kiếp sống, cuối cùng hợp nhất với nguồn cội thần thánh. Thẩm quyền của Phật giáo đến từ kinh điển và thực hành, những gì Đức Phật đã dạy trong Kinh Tạng và kết quả của sự thực hành đó còn TTH lại từ sự kế thừa của Chân Sư theo một dòng truyền thừa bí truyền không gián đoạn từ những sinh mệnh đã giác ngộ.

Khi Phật giáo nói "Vô Ngã", họ đang mô tả bản chất của kinh nghiệm sinh diệt mà một hành giả có thể quan sát trực tiếp. Khi TTH nói "Chân Ngã", họ đang mô tả một thực thể siêu việt mà chỉ có thể nhận thức thông qua nhãn thông hoặc tiết lộ. Cả hai đều không thể dùng phương pháp của bên kia để chứng minh bên kia sai, bởi vì chúng tồn tại trong những hệ quy chiếu nhận thức khác nhau.

Nếu hiểu theo hướng cởi mở thì có thể xem mỗi hệ thống đều đúng trong việc giải quyết vấn đề mà nó đặt ra, theo cách mà nó chọn để giải quyết. Phật giáo đưa ra một phân tích và phương pháp cực kỳ tinh tế để đối diện với khổ đau tâm lý và sự chấp thủ. Tính "đúng" của nó nằm ở chỗ: nếu bạn thực hành theo Bát Chánh Đạo, bạn sẽ thực sự giảm thiểu tham ái và khổ đau. TTH lại đưa ra một khung vũ trụ quan và mục đích luận để giải thích sự đa dạng của các tôn giáo, sự tiến hóa của linh hồn và trật tự vũ trụ. Tính "đúng" của nó nằm ở chỗ: nó cung cấp một câu chuyện có thể dung hòa khoa học, tôn giáo và triết học, mang lại ý nghĩa cho cuộc sống.

Thế nên việc khẳng định "Phật giáo đúng, TTH sai" giống như nói "Tiếng Việt đúng, tiếng Anh sai" vậy. Chúng là những ngôn ngữ khác nhau để mô tả cùng một thực tại phức tạp hoặc các phần khác nhau của nó. Điều quan trọng không phải là theo bên nào, mà là hiểu được mỗi ngôn ngữ đang cố gắng diễn đạt điều gì, và nó hữu ích như thế nào đối với bạn. Thực tế người Anh học tiếng Việt, hay người Việt học tiếng Anh cũng không phải vấn đề cần tranh cãi.