HOÀNG VĂN THUẬN - HEGEL

 NIETZSCHE VÀ DOSTOEVSKY – HIỂU CON NGƯỜI TỪ NHỮNG MÂU THUẪN Friedrich Nietzsche từng bày tỏ sự khâm phục đối với khả năng phân tích tâm lý của Fyodor Dostoevsky, dù hai người có quan niệm rất khác nhau về đạo đức, tôn giáo và ý nghĩa cuộc sống. Nietzsche phê phán sâu sắc Kitô giáo, trong khi Dostoevsky đặt tội lỗi, đức tin và sự cứu rỗi vào trung tâm nhiều tác phẩm. Dù đi theo những hướng tư tưởng khác nhau, cả hai đều nhìn thấy ở con người những mâu thuẫn sâu xa mà các phán xét thông thường khó lý giải trọn vẹn. * Một sự khâm phục vượt qua khác biệt Nietzsche biết đến tác phẩm của Dostoevsky vào những năm cuối đời sáng tác và đánh giá cao khả năng khám phá tâm lý con người của nhà văn Nga. Hai người chưa từng gặp nhau ngoài đời, nhưng Dostoevsky đã đem đến cho triết gia Đức những quan sát đáng chú ý về động cơ, bản tính và hành vi con người. Nhân vật của Dostoevsky hiếm khi chỉ có một động cơ rõ ràng. Lòng tốt đôi khi đi cùng nhu cầu được công nhận, sự hy sinh có thể che giấu lòn...

 PHẢI CHĂNG DỰ ĐOÁN CỦA MARX VỀ VIỆC TÂY ÂU TIẾN LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ĐANG DIỄN RA? Marx và Engels kỳ vọng cách mạng vô sản có khả năng nổ ra trước ở những nước tư bản công nghiệp phát triển nhất, nhưng Tây Âu đã đi theo một con đường khác. Bài viết lần theo con đường ấy: từ kỳ vọng của Marx đến dân chủ xã hội, từ dân chủ xã hội đến cánh tả cấp tiến hiện nay, và phản ứng ngược đang diễn ra trên lục địa. ________________________________________ TỪ KỲ VỌNG CỦA MARX ĐẾN DÂN CHỦ XÃ HỘI Karl Marx và Friedrich Engels kỳ vọng chủ nghĩa tư bản sẽ tự diệt vong thông qua một cuộc cách mạng bạo lực của giai cấp công nhân bị bần cùng hóa, và cuộc cách mạng ấy có khả năng nổ ra trước ở các quốc gia tư bản công nghiệp phát triển hàng đầu như Anh, Đức, Pháp, dù hai ông không đưa ra một kịch bản quốc gia cố định. Kỳ vọng đó không thành hiện thực ở Tây Âu. Những cuộc cách mạng mang danh Marx về sau nổ ra ở Nga năm 1917 rồi Trung Quốc, tức các xã hội nông nghiệp lạc hậu hơn nhiều. Có hai nguyên nhân...

 GIA TỘC KHỔNG TỬ: VÌ SAO DANH GIÁ BỀN VỮNG HƠN 2.500 NĂM ________________________________________ TƯỚC DIỄN THÁNH CÔNG VÀ BỘ GIA PHẢ DÀI NHẤT THẾ GIỚI Họ Khổng là dòng họ sở hữu bộ gia phả liên tục dài nhất thế giới, kéo dài hơn 2.500 năm với 83 thế hệ và hơn 2 triệu hậu duệ được ghi trong bản gia phả năm 2009, gồm 80 tập. Suốt thời gian đó, dòng họ này đi qua hàng chục triều đại thịnh suy mà danh vị không đứt đoạn. Sự bền vững ấy không đến từ việc mỗi thế hệ phải sinh ra một nhân vật kiệt xuất, mà đến từ các cơ chế đặc biệt. Cơ chế đầu tiên là tước vị cha truyền con nối dành cho người đứng đầu dòng trưởng. Dưới thời Hán Nguyên Đế, Khổng Bá, hậu duệ đời 13 của Khổng Tử, được phong Bao Thành quân. Dưới thời Hán Bình Đế, Khổng Quân, hậu duệ đời 16, được phong Bao Thành hầu. Đến năm 1055, vua Tống Nhân Tông đổi tước hiệu cũ thành Diễn Thánh Công và trao cho Khổng Tông Nguyện, hậu duệ đời 46, người đầu tiên mang tước này. Từ đó dòng chính ở Khúc Phụ giữ tước này về cơ bản liên tục cho...

 KHỔNG TỬ KHÔNG DẠY KHÔNG CÓ NGHĨA NHO GIÁO KHÔNG TRỌNG NAM KHINH NỮ Quan điểm cho rằng "Khổng Tử không trực tiếp dạy trọng nam khinh nữ, nên nói Nho giáo trọng nam khinh nữ là sai" là một lập luận sai về mặt logic và không đứng vững khi đối chiếu với lịch sử tư tưởng. Nó đánh tráo 2 vấn đề khác nhau: tư tưởng cá nhân của người sáng lập và hệ thống tư tưởng phát triển từ học thuyết đó. Muốn phản bác chính xác, cần chỉ ra rằng Nho giáo không chỉ là những câu nói của Khổng Tử. Nó còn gồm các học thuyết của nhà Nho đời sau, các kinh điển được bổ sung và diễn giải qua nhiều thế kỷ, cùng những chuẩn mực xã hội xây dựng trên hệ tư tưởng ấy. Cũng cần nói rõ phạm vi của kết luận: "Nho giáo" không phải một khối đồng nhất. Có Nho giáo cổ đại, Hán Nho, Tống Nho, Nho giáo nhà nước thời đế chế và các biến thể ở Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản. Điều bài này chứng minh không phải mọi dòng Nho giáo đều trọng nam khinh nữ như nhau, mà là truyền thống Nho giáo chính thống thời đế chế ...

 CHIẾN TRANH VIỆT NAM CÓ PHẢI LÀ MỘT NƯỚC CỜ NHẰM LÀM LIÊN XÔ SỤP ĐỔ? Ngày 30/4/1975, Mỹ thất bại trong nỗ lực duy trì một miền Nam Việt Nam không cộng sản. Mười sáu năm sau, Liên Xô tan rã, khép lại cuộc đối đầu kéo dài gần nửa thế kỷ giữa hai siêu cường. Nhìn từ kết cục đó, có người đặt câu hỏi: liệu chiến tranh Việt Nam có phải một nước cờ dài hạn của Washington nhằm làm Liên Xô suy yếu rồi sụp đổ? Muốn trả lời, cần phân biệt mục tiêu Mỹ theo đuổi khi tham chiến với những hệ quả chỉ xuất hiện nhiều năm sau. 1. Mỹ muốn gì khi can thiệp vào Việt Nam? Trong Chiến tranh Lạnh, Washington xem Việt Nam là một phần của cuộc cạnh tranh toàn cầu với phe xã hội chủ nghĩa. Giới hoạch định chính sách Mỹ lo ngại rằng nếu miền Nam Việt Nam nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng cộng sản, các quốc gia khác ở Đông Nam Á có thể đi theo con đường tương tự. Thuyết domino trở thành một trong những cơ sở quan trọng để giải thích và biện minh cho chính sách của Mỹ trong khu vực. Washington còn muốn bảo v...

 FREUD, JUNG VÀ NHỮNG NĂM THÁNG ĐẤU TRANH CỦA PHÂN TÂM HỌC Ngày 19/9/1907, từ Rome, Sigmund Freud gửi cho Carl Gustav Jung một lá thư động viên người đồng nghiệp trẻ sau những phản ứng gay gắt tại hội nghị ở Amsterdam. Cuối thư, Freud viết: “Một ngày nào đó, khi nhìn lại, anh sẽ thấy những năm tháng đấu tranh là quãng thời gian đẹp nhất.” Câu nói về sau trở thành một danh ngôn quen thuộc. Trong hoàn cảnh ban đầu, đó là lời nhắn gửi giữa hai người đang nỗ lực xây dựng một hướng nghiên cứu mới, khi phân tâm học vẫn vấp phải sự hoài nghi và phản đối. * Một lá thư giữa những phản ứng gay gắt Đầu thế kỷ XX, phân tâm học của Freud còn gây nhiều tranh cãi trong giới y học châu Âu. Những quan niệm về vô thức, giấc mơ và xung đột tâm lý thách thức các cách giải thích tâm thần đương thời. Freud đã dành nhiều năm phát triển lý thuyết của mình, nhưng thuyết phục giới chuyên môn tiếp nhận nó là việc không dễ dàng. Tại hội nghị quốc tế về tâm thần học, thần kinh học, tâm lý học và chăm sóc người...

 LÝ DO ĐÔNG Á KHÔNG SINH RA Ý THỨC HỆ NỘI SINH THAY THẾ NHO GIÁO Sau hơn 2.000 năm Nho giáo giữ vị thế ý thức hệ chính thống, Trung Quốc, Việt Nam và Triều Tiên không sinh ra một ý thức hệ nội sinh nào mới hoặc thay thế, trong khi thời Xuân Thu và Chiến Quốc có rất nhiều học thuyết cùng phát triển. Lý do không phải vì Nho giáo đúng nên không cần sửa. Nó trường tồn vì là công cụ cai trị rẻ nhất cho một đế chế nông nghiệp rộng lớn, và vì nó dựng được một cơ chế độc quyền con đường tiến thân và tư tưởng chính thống, khiến các học thuyết khác không thể trở thành nền tảng thay thế. Bài cũng phân tích vì sao người dân ngày nay phản ứng gay gắt khi Nho giáo bị chỉ trích, và vì sao các chế độ độc tài hiện đại dùng lòng yêu nước theo cùng một logic đánh tráo tình cảm tự nhiên thành nghĩa vụ chính trị. ________________________________________ VÌ SAO BÁCH GIA TRANH MINH SUY TÀN KHI ĐẾ CHẾ RA ĐỜI Thời Xuân Thu và Chiến Quốc, nhà Chu suy yếu và lãnh thổ bị chia cho nhiều nước chư hầu cạnh tranh...