SỰ THỐNG TRỊ CỦA CÔNG VIỆC – KHI GIÁ TRỊ CON NGƯỜI BỊ ĐO BẰNG SỐ GIỜ LAO ĐỘNG

 SỰ THỐNG TRỊ CỦA CÔNG VIỆC – KHI GIÁ TRỊ CON NGƯỜI BỊ ĐO BẰNG SỐ GIỜ LAO ĐỘNG

Andrew Russell bắt đầu làm việc từ khi còn là một thiếu niên. Anh từng làm nông, sửa xe, cắt tỉa cây, xây dựng và phục vụ trong một nhà hàng thức ăn nhanh. Lớn lên trong gia đình mà cha mẹ đều lao động vất vả nhưng vẫn khó cải thiện đời sống, Russell tin rằng làm việc chăm chỉ là con đường để tự lập và vươn lên.

Nhưng những công việc lương thấp, đơn điệu và ít triển vọng không đem lại điều anh mong muốn. Sau đó, Russell tìm đến các hoạt động phi pháp, buôn bán ma túy và cuối cùng bị bắt. Anh được đưa đến Work Ethic Camp, một cơ sở cải huấn ở Nebraska, nơi chương trình phục hồi nhấn mạnh việc hình thành thói quen làm việc, tinh thần hợp tác và thái độ tích cực đối với lao động.

Nghịch lý nằm ở chỗ Russell đã biết làm việc từ lâu. Trong thời gian ở trại, anh ước tính mình làm khoảng 30–40 giờ mỗi tuần tại căng-tin, đôi khi còn tham gia xây nhà trong cộng đồng hoặc dọn vệ sinh đường cao tốc. Theo người phát ngôn của cơ sở, phần lớn công việc chỉ được trả khoảng 1,21 USD mỗi ngày.

Sau ba năm, Russell vẫn không hiểu mình cần học thêm điều gì về đạo đức lao động. Khi được trả tự do vào ngày 8/4/2019, số tiền anh có chỉ vừa đủ mua vé xe buýt về nhà cha mẹ. Điều anh mong muốn là có một công việc thực sự có ý nghĩa, tạo ra tác động xã hội và giúp cuộc sống của mình tốt hơn, thay vì tiếp tục nhận thêm những bài học về sự chăm chỉ.

Câu chuyện trên đặt ra một nghịch lý lớn hơn nhiều so với hoàn cảnh của một người từng phạm pháp: Tại sao xã hội liên tục yêu cầu con người phải có đạo đức lao động, trong khi lại không bảo đảm rằng công việc họ làm có thể đem lại thu nhập, phẩm giá và một cuộc sống tử tế?

1. Khi đạo đức lao động trở thành vật thay thế cho những công việc tốt

Trong nhiều diễn ngôn chính trị và truyền thông Mỹ, sự chăm chỉ thường được xem là phẩm chất nền tảng của một công dân tốt. Người thành công được ca ngợi vì làm việc không ngừng nghỉ; người thất nghiệp dễ bị nghi ngờ thiếu cố gắng; người trẻ đôi khi bị phê phán là thiếu kỷ luật và không còn coi trọng lao động.

Nhưng nếu nhìn vào điều kiện làm việc thực tế, hình ảnh đó trở nên phức tạp.

Một bộ phận người lao động phải làm việc kéo dài, khó tách mình khỏi công việc ngay cả ngoài giờ. Một bộ phận khác phải chấp nhận lịch làm việc thay đổi thất thường, không biết trước tuần sau sẽ được phân bao nhiêu giờ. Cũng có những người muốn làm thêm nhưng không được bố trí đủ thời gian để có thu nhập đáp ứng nhu cầu cơ bản.

Nhà xã hội học Jamie McCallum gọi ba tình trạng này là những đặc điểm nghịch lý của đời sống lao động hiện đại: làm việc quá nhiều, thời gian làm việc bất ổn và không có đủ giờ làm.

Nghiên cứu của Daniel Schneider và Kristen Harknett về lao động trong ngành bán lẻ và dịch vụ ăn uống tại Mỹ cho thấy lịch làm việc thiếu ổn định có liên hệ với căng thẳng tâm lý, chất lượng giấc ngủ kém và mức độ hạnh phúc thấp. Việc người sử dụng lao động thay đổi ca làm, thông báo lịch quá sát ngày hoặc hủy ca đột ngột khiến người lao động khó tổ chức cuộc sống gia đình và kiểm soát tài chính. Đáng chú ý, xung đột giữa công việc và đời sống là một cơ chế quan trọng giải thích những tác động tiêu cực này.

Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở số giờ làm việc, mà còn ở quyền quyết định thời gian thuộc về ai.

Một người làm việc 40 giờ mỗi tuần với lịch trình ổn định, thu nhập đủ sống và có quyền chủ động sắp xếp cuộc sống có thể có điều kiện tốt hơn người làm ít giờ hơn nhưng liên tục bị thay đổi ca, gọi đi làm đột xuất hoặc không biết tháng tới thu nhập sẽ ra sao.

Đây là một dạng bất bình đẳng ít được chú ý: bất bình đẳng về thời gian. Người có thu nhập cao thường có khả năng thuê dịch vụ, mua lại thời gian và chủ động lựa chọn lịch làm việc. Người thu nhập thấp lại phải dành nhiều thời gian hơn để duy trì cuộc sống, trong khi ít có quyền kiểm soát thời gian của chính mình.

Nghịch lý của xã hội hiện đại là người lao động có thể bị phê phán vì không đủ chăm chỉ, ngay cả khi họ đang làm việc trong những điều kiện khiến sự chăm chỉ trở thành một gánh nặng kéo dài.

Khi thất nghiệp, nghèo đói hay việc làm bấp bênh đều được giải thích chủ yếu bằng sự lười biếng và thiếu kỷ luật cá nhân, xã hội đã chuyển một phần trách nhiệm của các thiết chế kinh tế sang chính những người đang chịu bất lợi.

Đạo đức lao động khi đó trở thành một lời giải tiện lợi cho những vấn đề vốn cần được giải quyết bằng công việc tốt hơn, tiền lương hợp lý hơn và quyền tự chủ lớn hơn của người lao động.

2. Đạo đức lao động không phải một chân lý bất biến

Chúng ta thường có cảm giác rằng sự chăm chỉ và kỷ luật lao động là những phẩm chất tự nhiên của con người, tồn tại từ lâu đời và không cần giải thích. Nhưng quan niệm về công việc, nghĩa vụ lao động và phẩm giá của người lao động đều được hình thành trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể.

Trong triết học Hy Lạp cổ đại, Aristotle xem đời sống nhàn rỗi là điều kiện quan trọng để con người theo đuổi những hoạt động cao hơn, đặc biệt là suy tư và chiêm nghiệm. Theo tinh thần này, con người lao động để có thời gian sống, chứ mục đích cuối cùng của cuộc đời không nhất thiết là làm việc liên tục.

Tuy nhiên, lý tưởng này thuộc về một xã hội phân tầng sâu sắc. Thời gian tự do của một bộ phận công dân được duy trì nhờ lao động của nô lệ và những nhóm không có đầy đủ địa vị chính trị. Vì thế, không thể lấy quan niệm nhàn rỗi của Aristotle làm hình mẫu bình đẳng cho xã hội hiện đại.

Khi chủ nghĩa tư bản phát triển ở châu Âu, cách nhìn về lao động dần thay đổi. Tầng lớp tư sản đang nổi lên xây dựng hình ảnh của mình đối lập với tầng lớp quý tộc sống dựa vào đặc quyền thừa kế. Sự cần cù, tiết kiệm, kỷ luật và năng lực tạo ra của cải trở thành những phẩm chất được đề cao.

Max Weber, trong Nền đạo đức Tin Lành và tinh thần của chủ nghĩa tư bản, phân tích mối liên hệ giữa một số truyền thống Tin Lành với sự hình thành tinh thần kinh doanh tư bản. Lao động trong đời sống thế tục từng mang ý nghĩa của một bổn phận tôn giáo. Về sau, nhiều yếu tố của tinh thần đó tiếp tục tồn tại ngay cả khi nền tảng tín ngưỡng suy yếu.

Nhưng đạo đức lao động không chỉ là công cụ để tầng lớp tư sản khẳng định vị thế. Các phong trào công nhân sau này cũng đề cao hình ảnh người lao động như chủ thể tạo ra của cải và đóng góp cho lợi ích chung. Trong một xã hội mà người lao động phải bán sức lao động để tồn tại, việc khẳng định phẩm giá của người sản xuất là cách chống lại sự khinh miệt và bất bình đẳng giai cấp.

Từ đó xuất hiện một nghịch lý: ngay cả những phong trào muốn giải phóng người lao động đôi khi cũng tiếp tục xem lao động là trung tâm gần như tuyệt đối của đời sống. Dù đứng trên lập trường tư bản hay xã hội chủ nghĩa, con người vẫn có thể bị đánh giá chủ yếu qua khả năng sản xuất, cống hiến và làm việc.

Lịch sử cho thấy đạo đức lao động không phải một mệnh lệnh tự nhiên hay chân lý bất biến. Nó là một sản phẩm xã hội, được hình thành và duy trì thông qua gia đình, trường học, tôn giáo, nơi làm việc và các thiết chế chính trị.

3. Con người có thể học cách tin vào công việc bằng chính việc phải làm việc mỗi ngày

Một trong những luận điểm đáng chú ý là niềm tin vào giá trị tuyệt đối của công việc có thể được hình thành từ chính trải nghiệm lao động thường xuyên.

Khi một người thức dậy mỗi sáng, đến nơi làm việc, tuân thủ lịch trình, hoàn thành nhiệm vụ và lặp lại điều đó suốt nhiều năm, công việc dần trở thành cấu trúc tổ chức đời sống. Nó quyết định thời gian, các mối quan hệ, thói quen và cách người ấy nhìn nhận bản thân.

Theo thời gian, con người có thể đi đến niềm tin rằng những gì mình làm hằng ngày hẳn phải là điều quan trọng. Nếu không, họ sẽ phải đối diện với một câu hỏi khó chịu: tại sao mình đã dành phần lớn cuộc đời cho một hoạt động mà bản thân không tìm thấy ý nghĩa?

Nhà triết học Blaise Pascal từng bàn đến vai trò của thực hành và thói quen trong việc hình thành niềm tin tôn giáo. Ý tưởng này có thể giúp chúng ta nhận diện một cơ chế xã hội rộng hơn: con người không chỉ hành động vì đã tin vào một hệ giá trị; đôi khi chính việc liên tục thực hiện một hành vi khiến họ dần tin rằng hành vi ấy là đúng đắn và cần thiết.

Nhà kinh tế học Juliet Schor cũng chỉ ra một quá trình thích nghi đáng chú ý trong đời sống lao động. Khi thời gian làm việc và mức chi tiêu thay đổi, con người có thể điều chỉnh kỳ vọng của mình theo hoàn cảnh mới. Họ từng mong muốn có thêm thời gian nghỉ ngơi, nhưng khi phải làm việc nhiều hơn để có thu nhập, họ dần thích nghi với mức chi tiêu mới và khó từ bỏ khoản thu nhập đó để lấy lại thời gian.

Schor diễn đạt nghịch lý này bằng nhận định rằng người lao động đôi khi đi đến chỗ muốn những gì họ đang nhận được, thay vì thực sự nhận được những gì họ mong muốn ban đầu.

Điều đó không có nghĩa mọi người đều bị công việc thao túng hoặc không có khả năng lựa chọn. Nó cho thấy lựa chọn cá nhân luôn chịu ảnh hưởng của cấu trúc việc làm, thu nhập, nợ nần, trách nhiệm gia đình và những điều kiện kinh tế khác.

Một người làm việc 12 giờ mỗi ngày có thể được ca ngợi là có chí tiến thủ. Nhưng cũng có thể họ đang phải làm nhiều giờ vì không có lựa chọn nào khác. Người muốn giảm giờ làm có thể bị xem là thiếu tham vọng, trong khi thực tế họ chỉ đang tìm cách lấy lại thời gian cho gia đình và cuộc sống riêng.

Khi xã hội liên tục ca ngợi những người làm việc không ngừng nghỉ, sự bận rộn dễ trở thành phẩm chất đạo đức, còn nghỉ ngơi lại bị xem như một biểu hiện của sự thiếu cố gắng.

4. Trường học và nhà tù cũng có thể trở thành nơi tái tạo đạo đức lao động

Trong cuốn Learning to Labour (1977), nhà xã hội học Paul Willis nghiên cứu một nhóm nam sinh thuộc tầng lớp lao động ở Anh. Những học sinh này chống lại kỷ luật và các chuẩn mực của nhà trường, hình thành một nền văn hóa đối lập với môi trường giáo dục chính thức.

Nhưng nghịch lý là sự chống đối ấy lại góp phần đưa họ đến những công việc lao động chân tay mà họ vốn quen thuộc qua gia đình và cộng đồng. Những hành vi tưởng như thể hiện sự phản kháng cuối cùng có thể tái tạo chính vị trí giai cấp mà họ muốn thoát khỏi.

Phát hiện của Willis giúp chúng ta nhìn nhận giáo dục không chỉ là quá trình truyền đạt kiến thức. Nhà trường còn truyền tải những quan niệm về kỷ luật, thành công, năng lực và vị trí xã hội. Trẻ em được dạy phải chăm chỉ, đúng giờ, tuân thủ quy định và hoàn thành nhiệm vụ. Những phẩm chất này có giá trị thực tế, nhưng trong một hệ thống bất bình đẳng, chúng cũng có thể chuẩn bị cho các em chấp nhận những vị trí lao động đã được phân tầng từ trước.

Câu chuyện Work Ethic Camp cho thấy một dạng tương tự ở giai đoạn khác của cuộc đời. Nhà tù có thể trở thành nơi giáo dục, phục hồi và chuẩn bị tái hòa nhập. Nhưng nếu chương trình phục hồi quá chú trọng vào việc hình thành thái độ phục tùng công việc mà không bảo đảm cơ hội nghề nghiệp và điều kiện sống sau khi ra tù, nó có nguy cơ biến giáo dục thành sự áp đặt một hệ tư tưởng.

Russell không phủ nhận giá trị của lao động. Anh chỉ đặt câu hỏi về mục đích của nó. Một người đã làm việc từ nhỏ, từng trải qua nhiều nghề chân tay, tại sao vẫn phải được dạy rằng mình cần có đạo đức lao động? Và tại sao sau nhiều năm làm việc trong một cơ sở được thiết kế để rèn luyện phẩm chất đó, anh lại ra tù với số tiền chỉ vừa đủ mua vé xe buýt?

Cần phân biệt giữa rèn luyện kỷ luật lao động và yêu cầu con người chấp nhận mọi điều kiện lao động. Một người cần học cách làm việc có trách nhiệm, nhưng cũng cần có khả năng bảo vệ quyền lợi, nhận diện sự bất công và đòi hỏi điều kiện làm việc công bằng.

Một xã hội chỉ dạy người lao động phải thích nghi mà không dạy họ có quyền chất vấn những bất công trong môi trường làm việc sẽ tạo ra sự phục tùng nhiều hơn là năng lực tự chủ.

5. Công việc có trả lương không phải là toàn bộ giá trị của lao động

Trong bộ phim ngắn The Real Work (2016), Jamie McCallum thuê một nhóm người đào những cái hố trên một cánh đồng trống trong một ngày, sau đó trò chuyện với họ về công việc và đời sống lao động.

Một số người nhận thấy việc đào hố chẳng có mục đích rõ ràng, không tạo ra sản phẩm hữu ích và không đem lại cảm giác đóng góp. Những người khác liên tưởng đến các công việc họ từng làm, vốn có thể đem lại thu nhập nhưng khiến họ cảm thấy vô nghĩa hoặc bị hạ thấp phẩm giá.

Điều đáng chú ý là nhiều người tham gia cho biết nếu có thêm thời gian ngoài công việc kiếm sống, họ muốn làm những việc có ích cho cộng đồng. Một người nhận xét rằng điều thực sự quan trọng còn nằm ở những gì chúng ta làm bên ngoài công việc được trả lương để củng cố cộng đồng.

Nhận xét trên mở ra một cách nhìn khác về lao động.

Trong đời sống, có rất nhiều hoạt động tạo ra giá trị nhưng không được thị trường trả công tương xứng, thậm chí không được trả công: chăm sóc trẻ em, chăm sóc người già, làm việc nhà, hỗ trợ hàng xóm, tham gia hoạt động cộng đồng, bảo vệ môi trường và duy trì những mối quan hệ xã hội.

Một người mẹ dành nhiều năm chăm sóc con nhỏ có thể không có thu nhập trực tiếp, nhưng công việc đó có ý nghĩa thiết yếu đối với gia đình và xã hội. Một người tình nguyện tham gia cứu trợ thiên tai có thể không nhận thù lao, nhưng đóng góp của họ không vì thế mà kém giá trị. Một người dành thời gian chăm sóc cha mẹ già không tạo ra sản phẩm để bán, nhưng đang thực hiện một trách nhiệm xã hội quan trọng.

Cần phân biệt giá trị xã hội của một hoạt động với giá trị trao đổi của nó trên thị trường. Khi xã hội đồng nhất hai điều ấy, những người làm công việc chăm sóc và duy trì cộng đồng thường bị đánh giá thấp, trong khi những công việc tạo ra lợi nhuận cao dễ được xem là thước đo thành công.

Điều này không có nghĩa mọi hoạt động không trả lương đều tự động tốt đẹp, hay công việc được trả lương đều vô nghĩa. Nhiều công việc có trả lương tạo ra những giá trị thiết yếu, giúp con người phát triển năng lực, xây dựng quan hệ và tìm thấy ý nghĩa cuộc sống. Vấn đề là không nên để thị trường quyết định toàn bộ cách chúng ta đánh giá đóng góp của con người.

Một xã hội lành mạnh cần nhận diện cả những hoạt động thiết yếu không thể đo lường đầy đủ bằng tiền.

6. Giảm thời gian lao động để mở rộng thời gian sống

Năm 1930, John Maynard Keynes viết tiểu luận Economic Possibilities for Our Grandchildren, trong đó dự đoán rằng với sự gia tăng năng suất và tích lũy của cải, các thế hệ tương lai ở những nước phát triển có thể chỉ cần làm việc khoảng 15 giờ mỗi tuần.

Dự đoán này không trở thành hiện thực theo nghĩa trực tiếp. Nhưng câu hỏi Keynes đặt ra vẫn còn nguyên giá trị: nếu xã hội ngày càng có khả năng sản xuất nhiều hơn với ít lao động hơn, tại sao con người vẫn phải dành phần lớn thời gian cho công việc?

Câu trả lời không chỉ nằm ở trình độ công nghệ. Nó còn liên quan đến cách phân phối lợi ích từ năng suất, cấu trúc sở hữu, quan hệ lao động và những mục tiêu mà nền kinh tế theo đuổi.

Máy móc có thể giúp giảm thời gian sản xuất, nhưng lợi ích đó không tự động chuyển thành thời gian nghỉ ngơi cho người lao động. Nếu năng suất tăng chủ yếu được sử dụng để mở rộng sản lượng, tăng lợi nhuận và thúc đẩy tiêu dùng, thời gian làm việc có thể vẫn kéo dài, trong khi áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.

Bởi vậy, rút ngắn thời gian lao động không đơn giản là một lựa chọn cá nhân. Nó cần những thay đổi về chính sách và thiết chế: bảo đảm mức lương đủ sống, phân chia công bằng lợi ích năng suất, bảo vệ quyền thương lượng của người lao động, cải thiện điều kiện làm việc và phát triển những hình thức tổ chức lao động linh hoạt hơn.

Trong lịch sử, việc giảm giờ làm không tự nhiên xuất hiện cùng tiến bộ công nghệ. Nó gắn với những cuộc đấu tranh lâu dài của phong trào công nhân nhằm giành quyền kiểm soát thời gian lao động. Ngày làm việc tám giờ và những ngày nghỉ cuối tuần từng là thành quả của quá trình đấu tranh xã hội, chứ không đơn thuần là món quà từ năng suất tăng lên.

Điều cần đặt lại là mục tiêu của tiến bộ kinh tế. Nếu năng suất tăng nhưng con người vẫn phải làm việc nhiều hơn, ít có thời gian chăm sóc gia đình và không thể chủ động cuộc sống, thành quả đó đã được phân phối như thế nào?

Một xã hội tiến bộ cần tạo điều kiện để con người có thời gian chăm sóc gia đình, tham gia cộng đồng, học tập, sáng tạo, nghỉ ngơi và theo đuổi những hoạt động không nhất thiết tạo ra lợi nhuận.

Đó không phải là lời kêu gọi từ bỏ lao động. Xã hội vẫn cần những công việc thiết yếu để sản xuất lương thực, chăm sóc sức khỏe, duy trì hạ tầng và đáp ứng nhu cầu cơ bản. Nhưng chúng ta có thể đặt câu hỏi: làm thế nào để phân chia công việc cần thiết công bằng hơn, giảm những hình thức lao động vô nghĩa hoặc gây tổn hại, đồng thời bảo đảm mọi người có đủ thời gian sống?

7. Phẩm giá con người không thể được tính bằng số giờ làm việc

Câu chuyện Andrew Russell cho thấy một điều rất giản dị: người lao động không chỉ cần được dạy cách làm việc chăm chỉ. Họ cần những công việc có mục đích, thu nhập đủ sống, điều kiện lao động công bằng và cơ hội thực sự để cải thiện cuộc đời.

Một xã hội công bằng không nên chỉ hỏi người nghèo đã cố gắng đủ chưa, người thất nghiệp đã chăm chỉ chưa hay người lao động có đủ kỷ luật hay không. Nó còn phải hỏi: họ có được tiếp cận những công việc tử tế không? Thu nhập có đủ bảo đảm cuộc sống không? Họ có quyền kiểm soát thời gian của mình không? Những đóng góp ngoài thị trường có được thừa nhận không?

Đạo đức lao động có thể giúp con người vượt qua sự trì trệ, xây dựng trách nhiệm và phát triển năng lực. Nhưng khi nó được nâng lên thành một chuẩn mực tuyệt đối, nó có thể biến sự bận rộn thành phẩm chất đạo đức, sự kiệt sức thành biểu hiện của cống hiến và thời gian nghỉ ngơi thành điều phải cảm thấy có lỗi.

Điều cần thay đổi là vị trí quá lớn mà công việc có trả lương đang chiếm giữ trong cách xã hội đánh giá con người, chứ không phải phẩm chất chăm chỉ.

Một cuộc đời có giá trị không chỉ nằm ở những gì chúng ta làm để kiếm sống. Nó còn nằm ở cách chúng ta chăm sóc người khác, đóng góp cho cộng đồng, phát triển bản thân và sử dụng khoảng thời gian không thuộc về bất kỳ người sử dụng lao động nào.

Có lẽ mục tiêu tiến bộ của xã hội không nên là khiến con người làm việc nhiều hơn để chứng minh họ xứng đáng được sống tốt. Mục tiêu đó phải là tổ chức công việc sao cho con người có thể sống tốt hơn, có quyền làm chủ thời gian của mình và được nhìn nhận qua toàn bộ những gì họ đóng góp cho cuộc đời chung.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

1. Jamie McCallum, “Capitalism Can’t Give Us Meaningful Work” (2020), Jacobin. Bài viết bàn về giới hạn của chủ nghĩa tư bản trong việc tạo ra công việc có ý nghĩa, tình trạng lao động quá sức và mối liên hệ giữa công việc với chất lượng cuộc sống.

Đọc tại Jacobin – Capitalism Can’t Give Us Meaningful Work: https://jacobin.com/2020/10/capitalism-work-hours-worked-over-american-dream

2. Jamie K. McCallum, Worked Over: How Round-the-Clock Work Is Killing the American Dream (2020), Basic Books. Công trình nghiên cứu về thời gian lao động, tình trạng làm việc quá sức và sự bất ổn trong đời sống của người lao động Mỹ.

Đọc tại Hachette Book Group – Worked Over: https://www.hachettebookgroup.com/titles/jamie-k-mccallum/worked-over/9781541618343/

3. Daniel Schneider và Kristen Harknett, “Consequences of Routine Work-Schedule Instability for Worker Health and Well-Being” (2019), American Sociological Review, 84(1), 82–114. Nghiên cứu phân tích mối liên hệ giữa lịch làm việc thiếu ổn định với sức khỏe tinh thần, chất lượng giấc ngủ và mức độ hạnh phúc của người lao động.

Đọc tại PubMed Central – Consequences of Routine Work-Schedule Instability for Worker Health and Well-Being: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7730535/

4. Juliet B. Schor, The Overworked American: The Unexpected Decline of Leisure (1991), Basic Books. Công trình phân tích sự gia tăng thời gian làm việc, sự thu hẹp thời gian nhàn rỗi và mối quan hệ giữa tiêu dùng với đời sống lao động.

Đọc tại Hachette Book Group – The Overworked American: https://www.hbglibrary.com/titles/juliet-b-schor/the-overworked-american/9780465054343/

5. Aristotle, Nicomachean Ethics, Quyển X, chương 7–8. Tư tưởng về đời sống chiêm nghiệm, hạnh phúc và vai trò của thời gian nhàn rỗi trong đời sống con người.

Đọc tại MIT – Internet Classics Archive: https://classics.mit.edu/Aristotle/nicomachaen.10.x.html

6. Max Weber, The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism (1904–1905). Công trình phân tích mối liên hệ giữa đạo đức Tin Lành, quan niệm về bổn phận lao động và sự hình thành tinh thần chủ nghĩa tư bản.

Đọc tại Routledge – The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism: https://www.routledge.com/The-Protestant-Ethic-and-the-Spirit-of-Capitalism/Weber/p/book/9780415254069

7. Paul Willis, Learning to Labour: How Working Class Kids Get Working Class Jobs (1977). Nghiên cứu xã hội học về văn hóa học đường, sự phản kháng của học sinh thuộc tầng lớp lao động và quá trình tái tạo vị trí giai cấp.

Đọc tại Routledge – Learning to Labour: https://www.routledge.com/Learning-to-Labour-How-Working-Class-Kids-Get-Working-Class-Jobs/Willis/p/book/9781857421705

8. John Maynard Keynes, “Economic Possibilities for Our Grandchildren” (1930). Tiểu luận đặt ra triển vọng về năng suất, sự gia tăng của cải và khả năng rút ngắn thời gian lao động trong tương lai.

Đọc tại Economics Network – Economic Possibilities for Our Grandchildren: https://www.economicsnetwork.ac.uk/archive/keynes_persuasion/Economic_Possibilities_for_our_Grandchildren.htm

9. Nicholas Crafts, “The 15-Hour Week: Keynes’s Prediction Revisited” (2022), Economica, 89(356), 815–829. Nghiên cứu đánh giá lại dự đoán của Keynes về thời gian lao động, thời gian nhàn rỗi và những thay đổi trong tuổi thọ, nghỉ hưu.

Đọc tại Wiley – The 15-Hour Week: Keynes’s Prediction Revisited: https://doi.org/10.1111/ecca.12439

10. Jamie McCallum, The Real Work (2016), phim tài liệu ngắn. Tác phẩm khai thác sự khác biệt giữa công việc được trả lương và những hoạt động có ý nghĩa xã hội ngoài thị trường lao động.

Đọc tại Middlebury College – The Real Work: https://sites.middlebury.edu/dla/2015/08/28/bts-2015-2016/