HOÀNG VĂN THUẬN - HEGEL

 AI THỰC SỰ NẮM QUYỀN NHÂN DANH GIAI CẤP CÔNG NHÂN? Có một nghịch lý trong lịch sử chính trị: những người đứng lên nhân danh sự giải phóng của một giai cấp đôi khi lại trở thành những người quyết định thay cho giai cấp đó. Khi quyền lực tập trung vào tay một tổ chức, ai còn có quyền chất vấn những quyết định được đưa ra nhân danh chính mình? Câu hỏi này không chỉ liên quan đến Marx, Lenin hay những cuộc cách mạng trong thế kỷ XX. Nó chạm đến một vấn đề căn bản của mọi mô hình chính trị tự nhận đại diện cho người lao động: ai thực sự nắm quyền, và người được nhân danh có khả năng kiểm soát người đại diện đến đâu? 1. Marx và Engels: Không xuất thân công nhân, nhưng đứng về phía công nhân Karl Marx xuất thân từ một gia đình có học thức, còn Friedrich Engels sinh trưởng trong một gia đình tư sản công nghiệp. Engels từng làm việc trong doanh nghiệp dệt của gia đình tại Manchester, nơi ông trực tiếp quan sát điều kiện sống và lao động khắc nghiệt của công nhân Anh. Những trải nghiệm đó g...

 Vì sao chương trình lịch sử Việt Nam rất ít dạy về Chiến tranh biên giới 1979 Nếu bạn học phổ thông ở Việt Nam và hỏi bản thân đã được dạy bao nhiêu về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979, câu trả lời trung thực nhất có thể là: rất ít, hoặc gần như không nhớ gì. Điều đó không phải lỗi của trí nhớ. Đó là kết quả của một cách thiết kế chương trình có chủ ý. Bức tranh thực tế trong sách giáo khoa Nhìn vào tổng thể chương trình Lịch sử phổ thông tại Việt Nam, khoảng 90% – 95% thời lượng được dồn vào hai trụ cột chính: Thời kỳ phong kiến trước năm 1900 (hào khí dựng nước và giữ nước qua các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Lê, Tây Sơn) và Giai đoạn 1945 – 1975 (Cách mạng tháng Tám, kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ). Giai đoạn 1945 – 1975 được coi là "xương sống" của lịch sử hiện đại, chiếm thế thượng phong tuyệt đối. Học sinh được học tỉ mỉ từng chiến dịch quân sự (Điện Biên Phủ 1954, Mậu Thân 1968, Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975), từng hiệp định ngoại ...

KHOA HỌC, TÔN GIÁO VÀ GIỚI HẠN CỦA NHỮNG ĐIỀU CON NGƯỜI BIẾT Có một cách kể khá phổ biến về lịch sử tư tưởng: khoa học đứng về phía lý trí, bằng chứng và tiến bộ; tôn giáo gắn với đức tin, giáo điều và những giới hạn của nhận thức. Theo cách nhìn này, lịch sử khoa học gần như là hành trình con người từng bước thoát khỏi bóng tối tôn giáo để tiến đến một thế giới được soi sáng bằng lý trí. Cách kể đó có cơ sở từ những sự kiện có thật. Lịch sử từng chứng kiến các nhà nghiên cứu đối đầu với thiết chế tôn giáo, những phát hiện mới bị phản đối vì không phù hợp với cách diễn giải kinh điển, và quyền tự do tìm hiểu tự nhiên bị giới hạn bởi quyền lực muốn kiểm soát tri thức. Nhưng lịch sử còn có một mặt khác. Nhiều học giả nghiên cứu tự nhiên trong môi trường tôn giáo. Không ít nhà khoa học thời kỳ đầu của khoa học hiện đại có niềm tin sâu sắc vào Thiên Chúa. Các cơ sở tôn giáo từng tham gia bảo tồn, truyền bá tri thức và đào tạo những người nghiên cứu tự nhiên. Trong một số truyền thống thần ...

 MƯỜI NĂM HỌC TIẾNG ANH VÀ KHOẢNG CÁCH TỪ KIẾN THỨC ĐẾN NĂNG LỰC Có những người đã học tiếng Anh từ bậc tiểu học, tiếp tục suốt những năm trung học, làm hàng trăm bài kiểm tra và ghi nhớ một lượng từ vựng đáng kể. Thế nhưng, khi cần trò chuyện, đọc một tài liệu hoặc trình bày suy nghĩ của mình bằng tiếng Anh, họ vẫn gặp nhiều lúng túng. Họ có thể nhận ra một cấu trúc ngữ pháp, chọn được đáp án đúng trong bài trắc nghiệm, thậm chí giải thích vì sao một câu sử dụng thì hiện tại hoàn thành. Nhưng khi nghe người khác nói với tốc độ tự nhiên hoặc phải tự diễn đạt một ý tưởng chưa từng luyện tập, những kiến thức đã học không dễ dàng chuyển thành lời nói. Khoảng cách giữa những gì người học biết và những gì họ có thể làm bằng tiếng Anh là vấn đề đáng suy nghĩ trong giáo dục ngoại ngữ ở Việt Nam. Nếu một người dành nhiều năm học một ngôn ngữ nhưng vẫn khó sử dụng nó trong những tình huống thông thường, câu hỏi cần đặt ra không đơn giản là họ đã chăm chỉ hay chưa. Chúng ta cần xem xét cả cá...

 TRANG TỬ – TỰ DO GIỮA BIỂN RỘNG VÀ NHỮNG KHE HỞ CỦA CUỘC ĐỜI Có những giới hạn ta dễ dàng nhận ra: một bức tường, một cánh cửa đóng kín, một con đường cụt. Nhưng cũng có những giới hạn khó nhận biết hơn nhiều. Chúng nằm trong cách ta suy nghĩ, trong những điều ta mặc nhiên tin tưởng và trong những chuẩn mực đã trở nên quen thuộc đến mức ta không còn nghĩ đến khả năng sống khác đi. Trong tác phẩm Trang Tử, có một hình ảnh gợi suy nghĩ về giới hạn nhận thức: ếch giếng không thể bàn chuyện biển cả, côn trùng mùa hè không thể hiểu về băng tuyết, người bị bó hẹp trong giáo điều khó có thể tiếp cận Đạo. Hình ảnh này xuất hiện trong thiên Thu Thủy, qua lời của thần biển nói với Hà Bá – vị thần sông vừa nhận ra sự nhỏ bé của dòng sông trước đại dương. Điều đáng chú ý nằm ở chỗ Hà Bá từng tự hào về dòng sông của mình. Chỉ sau khi ra đến biển, ông mới nhận ra những gì mình từng xem là rộng lớn vẫn chỉ thuộc về một phạm vi rất nhỏ. Câu chuyện gợi ra một vấn đề vượt xa sự đối lập giữa sông và...