VÌ SAO VƯƠNG TRIỀU TÂY SƠN SỤP ĐỔ

VÌ SAO VƯƠNG TRIỀU TÂY SƠN SỤP ĐỔ. ●Năm 1786: Biến Động Bắc Hà Và Những Mầm Mống Lấy Đi Lòng Dân Của Tây Sơn Năm 1786 đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại nhưng cũng là khởi đầu cho những bi kịch quản trị của phong trào Tây Sơn. Với danh nghĩa “Phù Lê diệt Trịnh”, Long Nhượng tướng quân Nguyễn Huệ đã thống lĩnh quân đội vượt sông Gianh, tiêu diệt chúa Trịnh đã bén rễ cai trị Bắc Hà suốt hai thế kỷ. Chiến thắng quân sự lẫy lừng này mang lại uy thế cho Nguyễn Huệ, song nhìn từ góc độ lòng dân và quản trị quốc gia, đây lại là thời điểm những mầm mống rạn nứt đầu tiên xuất hiện, gieo xuống HẠT GIỐNG cho sự sụp đổ thần tốc của vương triều chỉ 16 năm sau đó. 1•. Di sản tài chính Bắc Hà bị rút cạn và vết rạn lòng dân nơi kinh kỳ Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến chính quyền Tây Sơn nhanh chóng đánh mất thiện cảm của tầng lớp sĩ phu và nhân dân kinh thành Thăng Long chính là cách ứng xử với nguồn lực tài chính và của cải sau chiến thắng năm 1786. Dù phủ chúa Trịnh lúc bấy giờ đã rơi vào cảnh khốn quẫn do nạn kiêu binh và thiên tai mất mùa, song những tích lũy cuối cùng về vàng bạc, khí tài quân sự, đồ trân bảo trong các kho tàng quốc gia và cả hệ thống chuông đồng, vạc đồng quý giá vẫn bị tịch thu : toàn bộ số của cải, khí tài vơ vét được từ Thăng Long đã không được để lại nhằm tái thiết nền kinh tế Bắc Hà vốn đã kiệt quệ. Ngược lại, chúng được lệnh chuyển dịch hoàn toàn về phương Nam, tập kết tại thủ phủ Phú Xuân (Thuận Hóa) – nơi Nguyễn Huệ chọn làm đại bản doanh độc lập của mình sau khi được phong làm Bắc Bình vương. Đối với người dân Bắc Hà, hành động này làm tổn thương sâu sắc lòng tự tôn khu vực. Danh nghĩa "Phù Lê" giả mạo , họ nhìn nhận cuộc chuyển dịch của cải này như một hành vi tịch thu chiến lợi phẩm của một thế lực quân sự phương Nam đối với đất kinh kỳ. Nền kinh tế Thăng Long không được phục hồi , tạo nên một làn sóng ngầm oán hận kéo dài. 2.• Sự ngột ngạt từ chính sách quản lý nhân khẩu và thuế khóa thời chiến Sau đại thắng quân Thanh năm 1789, hoàng đế Quang Trung (Nguyễn Huệ) phải đối mặt với áp lực quân sự khổng lồ từ hai phía: nhà Thanh ở phương Bắc và sự trỗi dậy mạnh mẽ của Nguyễn Ánh ở phương Nam. Để duy trì một bộ máy quân sự khổng lồ, nhà Tây Sơn Phú Xuân phải áp dụng những biện pháp quản lý hành chính mang tính cưỡng chế cực đoan. Biện pháp điển hình chính là chính sách ban hành "thẻ Tín bài" (hay chiếu lập sổ hộ khẩu). Mọi nam giới từ 15 tuổi trở lên đều phải đeo thẻ gỗ khắc tên họ, quê quán để triều đình kiểm soát. Mục đích tối thượng của chính sách này KHÔNG PHẢI LÀ AN DÂN , mà là để tận thu thuế khóa và cưỡng bách tòng quân không bỏ sót một ai. Sách Đại Nam liệt truyện và các ghi chép của giáo sĩ phương Tây (như Bissachère) mô tả lại cảnh tượng quan quân Tây Sơn lùng sục khắp các làng xã Bắc Hà, bắt bớ những người không có thẻ. Chính sách "vắt kiệt" nhân lực để phục vụ chiến tranh liên miên đã đẩy người nông dân Bắc Hà vào thế đường cùng. Việc bắt lính gắt gao làm tê liệt lực lượng lao động chính trong nông nghiệp, dẫn đến đồng ruộng bỏ hoang, nạn đói hoành hành. Từ chỗ là những người giải phóng, quân Tây Sơn dần bị nhìn nhận như những "hung thần" thu thuế và bắt lính. 3•. Vết đen đối ngoại và an dân: Dung dưỡng hải tặc "Tàu ô" Nếu như áp lực thuế khóa là đòn đánh vào kinh tế, thì chính sách "mượn tay" hải tặc Nam Trung Hoa (thường gọi là giặc Tàu ô) chính là đòn chí mạng đánh sập hoàn toàn tính chính danh của vương triều Tây Sơn trong lòng nhân dân duyên hải. Do lực lượng thủy quân chính quy bị tổn thất sau các cuộc giao tranh và thiếu hụt ngân sách để đóng mới chiến thuyền lớn, triều đình Tây Sơn (từ thời Quang Trung đến Cảnh Thịnh) đã thực hiện một chiến lược mạo hiểm: chiêu dụ và sắc phong chức tước cho các thủ lĩnh cướp biển khét tiếng người Hoa như Mạc Quan Phù, Ô Thạch Nhị, Lương Văn Anh. Những tên tướng cướp này được tên thì phong vương, tên thì phong đến chức Thống binh, Tổng binh, được cấp tàu thuyền và vũ khí của triều đình. Đổi lại quyền lợi tham chiến chống quân Nguyễn Ánh, nhà Tây Sơn đã "giả mù", làm ngơ cho các toán hải tặc này tự do đánh phá, cướp bóc dọc theo bờ biển từ Quảng Nam, Thuận Hóa ra đến vịnh Bắc Bộ. Sách Lịch triều tạp kỷ và các tư liệu dòng họ ở miền Trung đã ghi lại những ký ức kinh hoàng của người dân: giặc Tàu ô vào bờ đốt phá làng mạc, hãm hiếp phụ nữ, bắt cóc cả người già lẫn trẻ em để đòi tiền chuộc. Việc một vương triều chính thống lại đi liên minh và dung dưỡng cho kẻ cướp hoành hành trên chính lãnh thổ của mình đã khiến nhân dân miền biển từ sợ hãi chuyển sang oán hận tột cùng. Họ không thể trung thành với một chính quyền không bảo vệ được mạng sống và tài sản của bách tính. 4.• Hệ quả tất yếu: Sự quay lưng và sự sụp đổ thần tốc Sự phân hóa lòng dân càng trở nên trầm trọng do những mâu thuẫn nội bộ cốt nhục tương tàn giữa các anh em nhà Tây Sơn (cuộc chiến giữa Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ năm 1787), rồi đến cuộc khủng hoảng chính trị sau cái chết đột ngột của vua Quang Trung năm 1792. Khi vua trẻ Quang Toản lên ngôi, quyền thần Bùi Đắc Tuyên lộng hành, triều đình Tây Sơn Phú Xuân hoàn toàn rệu rã. Mầm mống mất lòng dân gieo từ năm 1786 đã kết thành quả đắng vào giai đoạn 1800 - 1802. Khi quân đội của Nguyễn Ánh thực hiện cuộc phản công chiến lược ra bờ cõi phía Bắc, họ không gặp phải sự kháng cự đáng kể . Tại các vùng duyên hải miền Trung và đặc biệt là đất Bắc Hà, sĩ phu và bách tính hoặc là dửng dưng nhìn Tây Sơn sụp đổ, hoặc là chủ động mở cửa thành, dẫn đường, thậm chí giao nộp các tướng lĩnh Tây Sơn cho quân Nguyễn để mong cầu một sự ổn định mới. Sự hoài niệm dòng dõi nhà Lê suốt hàng trăm năm của người Bắc Hà phối hợp với nỗi khiếp nhược trước chính sách thời chiến của Tây Sơn đã khiến vương triều này hoàn toàn bị cô lập. LỜI KẾT Nhà Tây Sơn là một hiện tượng quân sự đặc biệt xuất sắc trong lịch sử Việt Nam, không ai có thể phủ nhận công lao thiên tài của Nguyễn Huệ trong việc quét sạch quân Thanh hay đập tan quân Xiêm. Tuy nhiên, bi kịch của Tây Sơn nằm ở chỗ họ đứng vững bằng thanh gươm nhưng lại thất bại trong việc trị quốc bằng lòng nhân ái. Việc vơ vét của cải Bắc Hà tập trung về Phú Xuân từ năm 1786, kết hợp với chính sách hành chính ngột ngạt và sai lầm dung dưỡng hải tặc Tàu ô đã khiến vương triều này tự bóc tách mình ra khỏi chỗ dựa vững chắc nhất: LÒNG DÂN. Đó chính là bài học lịch sử xương máu về việc một chính quyền có thể dùng vạn quân để đoạt thiên hạ, nhưng không thể dùng bạo lực để giữ thiên hạ.'/,