SƠN TINH LÀ NHÂN VẬT TRONG TRUYỀN THUYẾT HAY CÓ THẬT?

SƠN TINH LÀ NHÂN VẬT TRONG TRUYỀN THUYẾT HAY CÓ THẬT? Truyện thần thoại Sơn Tinh Thuỷ Tinh quá nổi tiếng, hầu như ai cũng đã từng nghe. Câu chuyện về Sơn Tinh Thuỷ Tinh được kể chi tiết trong các sách “Lĩnh Nam Chích Quái”, “Việt Điện U Linh Tập” là các tập truyện cổ, thần tiên, kì bí nên mang tính truyền thuyết, độ chân thật thấp. Lưu ý là trong các ghi chép cổ này vua Hùng không hề đòi hỏi cụ thể lễ vật “Voi chín ngà, gà chín cựa…” như các dị bản phổ biến sau này. Sơn Tinh cũng chỉ mang vàng bạc, châu báu, sản vật rừng núi, Thuỷ Tinh thì sản vật biển cả và chậm chân nên bị thua. Còn trong cuốn ngọc phả “Tản Lĩnh ngọc ký” và ngọc phả lưu tại đền Lăng Sương, Phú Thọ (chính là ngôi đền đầu tiên thờ thánh Tản Viên), xây dựng vào năm 1011, triều Lý, thì Sơn Tinh tên thật là Nguyễn Tuấn, sinh ra tại động Lăng Sương. Thân phụ là ông Nguyễn Cao Hành, thân mẫu là bà Đinh Thị Đen. Nguyễn Tuấn đã được thần núi Ba Vì Ma Thị Cao Sơn nhận làm con nuôi và thừa kế sản nghiệp núi rừng. Cũng theo ngọc phả, Nguyễn Tuấn sau này lấy con gái Hùng Vương và được truyền ngôi vua. Nhưng đến năm Đinh Thìn thì nhường ngôi cho Thục Phán An Dương Vương để lập ra nước Âu Lạc. Nhờ những công lao trị thủy và hộ quốc an dân, sau khi mất, nhân dân thờ phụng và tôn làm Tản Viên Sơn Thánh, đứng đầu trong bộ Tứ Bất Tử của người Việt. Ngọc phả, thần tích là sách chép lịch sử, lai lịch và công tích của các vị thần được thờ phụng tại các đình, đền, miếu của Việt Nam. Dù thông tin về Sơn Tinh rất chi tiết họ tên, cha mẹ, nơi sinh và các thông tin trong ngọc phả có vẻ tin cậy hơn nhưng cũng chỉ mang tính chất để tham khảo, nghiên cứu, không thể kết luận có thật hay không. Ý kiến cá nhân thì hơi nghi ngờ thông tin tên họ và cha mẹ Sơn Tinh, có vẻ “mới” quá, tên họ, ví dụ các họ Nguyễn, Đinh, Ma…thời đó đã có chưa, hiện đang nghiêng về thông tin thời vua Hùng chưa có họ, rồi “Ma thị…”, “Đinh thị…”được biết “thị” sau này thời Bắc thuộc mới dùng theo TQ… Các ngọc phả về thời Hùng Vương cũ nhất cũng khoảng thế kỷ X, nghĩa là chép lại, ghi lại nên độ tin cậy chắc chắn không cao. Các thông tin khác như Sơn Tinh từng được vua Hùng truyền ngôi (vua Hùng thứ 19), sau từ chối, đi chu du khắp nơi…vẫn chỉ là trong truyền thuyết. Và chính sử thì nhìn nhận về nhân vật này như thế nào, có thật hay không? Bàn về câu chuyện Sơn Tinh Thuỷ Tinh, trong “Đại Việt sử ký toàn thư “ Ngô Sĩ Liên nói: “Cái nạn Thủy Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh, lời truyện rất quái đản. Nhưng có việc vua cùng Sơn Tinh dùng lưới sắt ngăn nước ở sông Từ Liêm thì hãy tạm thuật lại để truyền lại sự nghi ngờ.", nghĩa là có thể có việc trị thuỷ nhưng việc dùng lưới ngăn sông rất phi thực tế và chép lại để hậu thế xem xét thêm. Các bộ sách khác như “Khâm định Việt sử Thông giám cương mục” (Quốc Sử Quán triều Nguyễn), Bộ “Việt Sử Tiêu Án” (Ngô Thì Sĩ, Lê Trung Hưng) đều nghi ngờ tính xác thực của triều đại vua Hùng không thể 18 đời mà dài hơn 2000 năm, mọi chuyện đều do đời sau kể lại (không có gì chứng minh là có thật). Dưới góc độ khoa học và khảo cổ học ngày nay thì lịch sử dựng nước được nhìn nhận thực tế hơn: Cách đây 4000 - 5000 năm (tương ứng mốc 2879 trước Công nguyên(TCN), lãnh thổ Việt Nam vẫn đang ở thời kỳ đồ đá mới (văn hóa Phùng Nguyên), con người sống thành các bộ lạc, chưa thể hình thành một tổ chức nhà nước hoàn chỉnh. Thời đại Hùng Vương thực sự tương ứng với đỉnh cao của thời đại đồ đồng và sơ kỳ đồ sắt, cụ thể là nền Văn hóa Đông Sơn cách đây khoảng 2.500 đến 2.700 năm. Nhà nước Văn Lang thực tế tồn tại trong khoảng vài thế kỷ (từ khoảng thế kỷ VII TCN đến năm 258 TCN). Như vậy trong chính sử không có dòng nào công nhận Sơn Tinh như một con người thật trong lịch sử. Cũng theo “Đại Việt sử ký toàn thư” thì chỉ nhìn nhận Sơn Tinh dưới góc độ tín ngưỡng và tâm linh, thời nhà Lý, nhà Trần lập đền thờ và phong sắc phong cho thần núi Tản Viên (Sơn Tinh) vì sự linh ứng tương tự như ngọc phả đã ghi chép. Thời đại Hùng Vương chưa có sử, các thông tin về giai đoạn này đang dựa chính vào các ngọc phả, chính sử sau này ghi chép sơ sài, không khẳng định điều gì nên Sơn Tinh có thật hay không vẫn là một ẩn số.