Đối với một cường quốc, không có cuộc chiến nào là nhỏ cả

Đối với một cường quốc, không có cuộc chiến nào là nhỏ cả Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và giới chức Israel phát động “Chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội” (Operation Epic Fury) không kích ồ ạt vào Iran, gây thiệt hại lớn cho lực lượng không quân-hải quân và chương trình tên lửa của quốc gia này, cướp đi sinh mệnh của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng nhiều quan chức dưới quyền, đồng thời khiến con trai ông – Mojtaba, người hiện kế nhiệm cha mình – bị thương nặng. Những “thành công” bước đầu ấy đã khiến Trump tin rằng cuộc chiến mà ông vừa khơi mào sẽ chỉ kéo dài “bốn tuần hoặc ít hơn.” Thế nhưng sáu tháng sau, vẫn chưa thấy một “lối thoát” nào rõ ràng để chấm dứt chiến tranh, bất chấp việc nguyên thủ Mỹ nhiều lần tuyên bố nước này đã giành thắng lợi hoặc một thỏa thuận nhằm giải quyết xung đột gần như hoàn tất. Chiến tranh tại Iran đã khiến hàng nghìn người Iran, trong đó có cả trẻ em, thiệt mạng – mặc dù rất khó xác minh chính xác con số; phía Mỹ có 18 quân nhân tử trận. Một biên bản ghi nhớ do Pakistan làm trung gian ký kết hồi cuối tháng 6 được kỳ vọng mở đường cho việc chấm dứt chiến tranh, nhưng cuối cùng lại chẳng đi đến đâu và hai bên quay ra cáo buộc nhau vi phạm các điều khoản của văn kiện này. Giờ đây “Chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội” đã được thay thế bằng một sáng kiến mà Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố vào hạ tuần tháng 8 với tên gọi “Chiến dịch Cô lập kinh tế” (Operation Economic Outcast), nỗ lực cô lập Iran sâu sắc hơn nữa và đẩy nền kinh tế vốn đã bị tàn phá nghiêm trọng của đất nước này tới chỗ sụp đổ. Tuy đưa ra những lời lẽ đao to búa lớn gợi nhắc đến cuộc đổ bộ D-Day và sự sụp đổ của Bức tường Berlin, ông Bessent lại không cho biết cuộc chiến kinh tế nói trên sẽ kéo dài bao lâu, sử dụng những công cụ nào hay chính xác nó nhằm đạt được điều gì. Theo Brent Sadler, cựu đại tá Hải quân Mỹ và hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại tổ chức bảo thủ Heritage Foundation, có lẽ cần “thêm khoảng một tháng nữa để xem liệu chiến dịch có tạo ra tác động và đẩy nhanh sự sụp đổ của chế độ Tehran hay không.” Washington đã thất bại trong việc buộc quốc gia Trung Đông phải khuất phục trước ý chí của mình; nền Cộng hòa Hồi giáo không những vẫn tồn tại, người dân Iran không nổi dậy và đội ngũ lãnh đạo không bị chia rẽ mà trên thực tế còn kiểm soát eo biển Hormuz (nơi mà khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới được vận chuyển qua) gây ra những xáo trộn đối với nền kinh tế toàn cầu. Việc mở lại tuyến hàng hải huyết mạch này – vốn không nằm trong danh sách mục tiêu sơ khởi của ông Trump – đã được bổ sung gấp rút. Sanam Vakil – Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Chatham House – nhận định: “Cuộc chiến đã không đạt được những mục tiêu mà Mỹ đề ra.” Suzanne Maloney – chuyên gia về Iran và là người đứng đầu chương trình chính sách đối ngoại tại Viện Brookings – cũng đánh giá cuộc chiến là một thất bại: “Chúng ta đã gây ra thiệt hại rất lớn cho Iran, nhưng cuối cùng họ lại bước ra khỏi cuộc chiến với vị thế mạnh hơn trước.” Rốt cuộc các mục tiêu đó là gì và tình trạng thực tế hiện nay của chúng ra sao? Ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân Vào tháng 6 năm 2025, Tổng thống Trump từng tuyên bố rằng Mỹ đã “xóa sổ hoàn toàn” chương trình hạt nhân của Iran. Thế nhưng khi cuộc chiến nổ ra, các phụ tá của ông lại biện minh cho các đợt không kích bằng cách cảnh báo rằng Iran chỉ còn vài tuần nữa là có thể phát triển được bom hạt nhân. Một trong những câu hỏi cấp bách nhất là số phận của kho dự trữ khoảng 970 pound (440 kg) uranium đã làm giàu mà Tehran có thể sử dụng để chế tạo vũ khí. Lượng vật liệu này được cho là đang bị vùi lấp dưới ba địa điểm từng bị Mỹ và Israel ném bom vào năm ngoái. Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào ngày 29 tháng 5, Trump khẳng định số vật liệu này sẽ được Mỹ thu hồi "dưới sự phối hợp chặt chẽ với Cộng hòa Hồi giáo Iran, cùng Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), và sau đó sẽ bị TIÊU HỦY". Iran vẫn chưa cho biết liệu họ có đồng thuận hay không. Các chuyên gia nhận định rằng nếu không có sự cho phép từ phía Iran, việc cưỡng chế thu hồi số uranium trên sẽ là một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm, đòi hỏi Mỹ phải triển khai một lượng lớn binh sĩ tiến vào lãnh thổ quốc gia này. Các quan chức cho biết trong biên bản ghi nhớ hồi tháng 6, Tehran tái khẳng định sẽ không mua sắm hay phát triển vũ khí hạt nhân. Thỏa thuận cũng yêu cầu Iran phải làm loãng kho uranium đã làm giàu ở mức cao của mình. Song nhiều chi tiết khác liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran đã bị bỏ ngỏ cho các vòng đàm phán sau này, cũng như chưa rõ liệu có đạt được tiến triển đáng kể nào trước khi các cuộc thương lượng nhanh chóng đổ vỡ hay không. Mở lại Eo biển Hormuz Trump từng cho biết một thỏa thuận được đề xuất với Iran sẽ bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz và đổi lại Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng của Tehran. Dẫu vậy ở những thời điểm khác, ông lại gợi ý rằng tuyến đường thủy quốc tế này bằng cách nào đó sẽ trở thành lãnh thổ của Mỹ, đồng thời ám chỉ khả năng Mỹ có thể thu phí đối với các tàu thuyền qua lại. Ngoài ra, ông Trump liên tục khẳng định eo biển này vẫn đang mở, bao gồm cả phát biểu hôm 26/8 trong buổi phỏng vấn trên chương trình phát thanh của nhà bình luận bảo thủ Glenn Beck: "Nó vẫn là một eo biển đang hoạt động. Đúng là thỉnh thoảng sẽ có chiếc máy bay không người lái (UAV), một quả tên lửa hoặc thứ gì đó được phóng đi, nhưng nhìn chung đây là một eo biển đang vận hành rất tốt." Tiêu diệt năng lực phóng tên lửa của Iran Một trong những mục tiêu tối thượng được Washington vạch ra là "phá hủy kho tên lửa và san bằng ngành công nghiệp tên lửa của họ". Vào cuối tháng 3, Tổng thống Mỹ tuyên bố các kho tên lửa của Iran "phần lớn đã bị quét sạch" và 90% số lượng tên lửa cùng bệ phóng của nước này đã bị vô hiệu hóa. Đến giữa tháng 5, con số ấy được điều chỉnh theo hướng thận trọng hơn khi ông nói rằng 82% số tên lửa của Iran đã không còn. Tuy vậy Iran chứng tỏ họ vẫn còn khả năng tiến hành các cuộc tấn công trong khu vực, bao gồm tập kích bằng máy bay không người lái nhằm vào tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Gần đây nhất là vào tháng 7, quân đội Hoa Kỳ vẫn còn nhiều mục tiêu quân sự Iran để tấn công, với việc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo họ đang đánh phá "các trung tâm chỉ huy quân sự, các trạm giám sát bờ biển và phòng không, năng lực tác chiến hàng hải, các trận địa phóng tên lửa và UAV, cùng mạng lưới thông tin liên lạc của Iran". Phá hủy nền tảng công nghiệp quốc phòng của Iran Trong giai đoạn đầu cuộc chiến, chính quyền Trump đôi khi coi đây là một mục tiêu riêng biệt. Nhưng ở những thời điểm khác, nó lại biến mất khỏi danh sách mục tiêu ưu tiên. CENTCOM cho biết các mục tiêu tấn công tại Iran bao gồm các cơ sở sản xuất vũ khí, tên lửa và máy bay không người lái. Ngoại trưởng Marco Rubio phát biểu trước các nhà lập pháp vào đầu tháng 6 rằng nền công nghiệp quốc phòng của Iran đã phải hứng chịu "sự tàn phá nặng nề" với "mức độ hao mòn từ 80 đến 90%. Họ sẽ phải mất nhiều năm mới có thể tái thiết được". Loại bỏ hải quân và không quân Iran Mỹ và Israel nhanh chóng thiết lập ưu thế trên không trong không phận Iran và phần lớn có thể hoạt động mà không vấp phải sự kháng cự đáng kể. Rubio bảo với các nhà lập pháp rằng Iran dù vẫn duy trì năng lực tác chiến bằng UAV, nhưng không còn khả năng sử dụng các đàn máy bay không người lái quy mô lớn để tập kích mục tiêu như giai đoạn đầu cuộc chiến. Ông cũng khẳng định Iran hiện không còn lực lượng hải quân thực thụ, mà chỉ phụ thuộc vào các xuồng cao tốc cỡ nhỏ gắn súng máy chuyên quấy rối tàu thuyền và thỉnh thoảng rải thủy lôi xuống biển. Ngày 25/8, ông Trump tuyên bố hải quân và không quân Iran đã "hoàn toàn biến mất". Bảo vệ các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào tháng 3, Trump bổ sung thêm một mục tiêu khác của Mỹ: "Bảo vệ ở mức độ cao nhất các đồng minh của chúng ta ở Trung Đông, bao gồm Israel, Ả Rập Xê Út, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain, Kuwait và những quốc gia khác." Mỹ duy trì hàng nghìn binh sĩ đồn trú tại các căn cứ quân sự trong khu vực, song ông chưa làm rõ Mỹ sẵn sàng đi xa đến mức nào để bảo vệ các đồng minh Trung Đông trước những mối đe dọa dài hạn. Vào tháng 6, khi quốc gia Bắc Mỹ cáo buộc Iran phóng tên lửa vào Kuwait và Bahrain, Washington đã mở các đợt không kích đáp trả. Tuy nhiên có một đồng minh – Oman – lại không hề cảm nhận được hơi ấm từ cam kết bảo trợ của Trump, mà thay vào đó phải hứng chịu cơn thịnh nộ từ phía ông xoay quanh thỏa thuận mà Muscat đang đàm phán với Iran liên quan đến Eo biển Hormuz. Giữa tháng 8, người đứng đầu Nhà Trắng thậm chí đe dọa trong một cuộc phỏng vấn rằng Mỹ sẽ ném bom Oman nếu nước này "ngáng đường", kèm theo một từ ngữ tục tĩu để nhấn mạnh quan điểm của mình. Cắt đứt nguồn hỗ trợ dành cho các lực lượng ủy nhiệm của Iran Vào tháng 3, Washington nhiều lần tuyên bố rằng việc làm suy yếu mạng lưới khủng bố ủy nhiệm của Iran là một mục tiêu then chốt. Dần dà, giới chức Mỹ ngày càng ít cập nhật thông tin về mục tiêu này. Tổng thống từng mô tả mục tiêu trên là bảo đảm "các lực lượng khủng bố ủy nhiệm trong khu vực không còn có thể gây bất ổn cho khu vực hoặc thế giới và tấn công các lực lượng của chúng ta" cũng như "đảm bảo chế độ Iran không thể tiếp tục trang bị vũ khí, cung cấp tài chính và chỉ đạo các đạo quân khủng bố bên ngoài biên giới của họ". Giai đoạn đầu, Mỹ đã không kích các nhóm dân quân thân Iran ở Iraq. Nhưng trọng tâm lớn nhất lại là cuộc chiến của Israel tại Lebanon chống lại lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Tehran một mực khẳng định các hoạt động quân sự tại Lebanon phải chấm dứt như một điều kiện tiên quyết trong bất kỳ thỏa thuận nào với Washington. Israel và chính phủ Lebanon về sau công bố một thỏa thuận do Mỹ làm trung gian, theo đó Israel sẽ rút quân khỏi miền nam Lebanon để đổi lấy việc giải giáp Hezbollah — động thái mà một quan chức chính quyền (giấu tên vì không được phép phát ngôn chính thức) mô tả là một "bước tiến khổng lồ". Thế nhưng Hezbollah đã từ chối đàm phán trực tiếp và thủ lĩnh của lực lượng này tuyên bố dứt khoát rằng họ sẽ không bao giờ buông vũ khí.