Khổng Tử, người của chiến tranh (tt)

Khổng Tử, người của chiến tranh (tt) KT tới nước Trần, đi qua đất Khuông. Nhan Khắc đánh xe cho KT, cầm roi chỉ thành phố nói: - Xưa con vào thành này, ở chỗ bị phá kia! Người đất Khuông tưởng KT là Dương Hổ, kẻ từng xâm phạm họ, bèn giữ lại. Năm ngày sau, Nhan Uyên đến. Người đất Khuông vây giữ KT gắt gao, cẩn mật hơn trước. Các đệ tử sợ. KT nói: - Sau khi Văn Vương chết đi, cái “văn” không phải ở ta sao? Nếu trời muốn làm mất “văn”, ta là người sinh sau đã không được biết đến. Trời chưa muốn làm mất “văn” ấy, người đất Khuông làm gì được ta? KT sai liên lạc với Ninh Vũ Tử ở Vệ, sau đó mới thoát. (Sktmt, tr. 308) Sự thật KT không ung dung như thế, khi đối mặt với người đất Khuông, nếu bình tâm thì cứ ở yên đấy chờ trời cứu, sao lại phải nhờ tôi của Ninh Vũ Tử ở nước Vệ, mới đi khỏi? “Người quân tử không trang trọng thì không có uy” / “Quân tử bất trọng tắc bất uy”. Nho giáo vốn trọng lễ, lấy lễ làm đầu mối cho sự giao tế nên có tính nghiêm. Khổng Tử đến Trịnh, đám đệ tử đi các nơi, một mình ông đứng ở cửa Đông thành. Tử Cống đi tìm gặp một người Trịnh, họ bảo: cửa Đông có một người đầu giống Đường Nghiêu, cổ như Cao Đào, vai giống Tử Sản mà phần eo lung trở xuống lại ngắn hơn Vũ 3 tấc, dáng vẻ mệt nhọc vô cùng, như chó nhà tang”. Khi tìm gặp thầy, Tử Lộ thuật lại những lời này với Khổng Tử. (Sktmt, tr. 310) Mối quan hệ thầy trò trong Khổng giáo rất nghiêm cẩn, “chiếu trải không ngay không ngồi” cơ mà. Ai đó ví người khác là chó thì đã khiếm nhã rồi, không hiểu sao Tử Cống, học trò KT lại ví thầy mình như thế, dù chỉ nói lại câu của người khác, thật không thể tưởng nổi. Ở đây có vấn đề gì chăng? “KT ôn hòa mà nghiêm trang, oai vệ mà không hung dữ…”. Nhưng với ai và ở đâu? Sao không thấy điều này ở Tử Cống, học trò của ông? KT qua đất Bồ, gặp phải đại phu nước Vệ, vốn đang chiếm cứ Bồ ấp làm phản nên bắt giữ KT và nói: “Nay nếu không đến Vệ, sẽ thả ngươi đi”. KT lập lời thề, người Bồ bèn thả ở cửa Đông. KT đi đến nước Vệ. Tử Lộ nói: “Lẽ nào có thể làm trái lời thề?”. KT đáp: “Vì bị ép buộc mà phải lập thề, nên quỷ thần sẽ không thừa nhận”. (Sktmt, tr. 313) Xem ra tính cách “quân tử” của KT chỉ là một chính trị gia tùy thời.